Aylık arşiv Eylül 2018

Spinal Bifida ve Fizik Tedavi

Açık yahut ayrık omurga da denilen bu hastalık, doğumdan önce bebeğin omuriliğinin gelişiminden kaynaklı bir doğum kusurudur. Omurilik sinirlerden oluşan kapalı bir tüptür. Spinal bifida sahibi hastalarda omuriliği koruyan omurga kemikleri gereken şekilde oluşmaz. Böylelikle omuriliği örten omurga ve deri de kapanmaz. Spina bifida omurga boyunca herhangi bir yerde olabilir ve genellikle omurilik ve çevresindeki sinirlere zarar verir. Doğum kusuru hem fiziksel, hem zihinsel engellere sebep olabilir. Hastalığın derecesi omurgadaki açıklığın büyüklüğüne, yerine ve omurilik ile sinirlerin etkilenme derecesine bağlıdır.

  • Spina bifida ile doğan bebekler genellikle omurilik ve sinir hasarından kaynaklanan güçsüzlük veya felç nedeniyle bacaklarını hareket ettiremezler.
  • Spina bifida hastalarında en çok görülen komplikasyonlar; bağırsak ve mesane kontrol sorunları, deri problemleri, ortopedik sorunlar, öğrenme güçlükleri, dikkat sorunları ve/veya diğer nörolojik komplikasyonlardır.

Spina bifida genellikle annenin hamileliği sırasında ultrason, amniyosentez veya AFP testi ile teşhis edilir. Tanı genellikle 16 ila 18 haftalık gebeliğe bağlı olarak ortaya çıkar. Bununla birlikte, eğer omurga açıklığı küçük ise, bu durum doğuma kadar teşhis edilemeyebilir.


  • Gizli Spinal Disrafizm (OSD): OSD’si olan bebeklerde sırtta benek ve/veya küçük topaklar halinde saçlar, sırtın alt kısımlarında küçük kırmızı lekeler olabilir. Genellikle omurilik defekti (kusuru) azdır ve semptomlar deriyi ve cildin altındaki dokuları içerir. Bununla beraber, eğer bazı sinirler kusura dahil edilirse, OSD’li çocuklar büyüdükçe ve sinirler gerildikçe problemlere yol açabilir.
  • Spina Bifida Occulta (SBO): SBO’si olan hastalar genellikle “gizli” olarak tabir edilir, zira kusur geriye doğru incelenerek görünmez. SBO’lu hastalarda omurların birkaçında küçük defekti veya boşluğu vardır. Omurilik ve sinirler genellikle sırtta açılma olmaksızın normaldir. SBO sağlıklı insanların yaklaşık %15’inde görülür, ancak genellikle herhangi bir semptoma neden olmaz. Bununla beraber, SBO’lu küçük bir grup insanda, ağrı ve nörolojik semptomlar ortaya çıkabilir. Bir çocuk büyüdükçe, genellikle omurgada takılmamış olan omurilik, tutturma noktasından dolayı büyüme ile çekilir. Bağlı kordon bir beyin cerrahı tarafından muayene gerektiren sinsi bir komplikasyondur.
  • Meningosel: Bu durum, omuriliğin veya meninkslerin koruyucu kaplamalarının, omurganın açık kısmından genellikle sadece beyin-omurilik sıvısı içeren bir kesede çıktığı zaman gelişir. Sinir hasarı yaygın değildir. Küçük engeller mevcut olabilir ve hayatın ilerleyen kısımlarında başka problemler gelişebilir.
  • Myelomeningosel: Bu tip spina bifida’nın en şiddetli formudur. Omurga sinirleri omurganın açıklığı boyunca çıkıntı yapar. Sinir hasarı ve daha şiddetli engeller bu durumda ortaya çıkar. Myelomeningoseli olan çocukların %70 ila %90’ında hidrosefali (beyinde çok fazla sıvı) bulunur ve bu da basınca ve kafanın şişmesine sebep olur. Hidrosefali genellikle fazla sıvıyı boşaltmak için ameliyat gerektirir. Motor kontrol, öğrenme ve hareketlilik ile ilgili sorunlar oluşabilir.

 Spina Bifida ve Evde Fizik Tedavi

Fizyoterapist, spina bifida’ya sahip hastanın iyileşmesinde, bağımsızlığa ulaşmasında ve hastanın kas iskelet sistemi sağlığının korunmasında kilit role sahiptir. Hastanın en iyi kazanımları elde edebilmesi için, rehabilitasyonun çoğunda aktif rolde bulunmaktadır.
3 temel amaç şöyle sıralanabilir;

  • Duyusal (his) ve motor fonksiyonlarınızın (hareket) geri kazanımında performansı maksimuma çıkartmak.
  • İkincil komplikasyonları ve sağlık sorunlarını önlemek. (Kas ve eklem deformiteleri, bası yarası oluşumu gibi durumlardan korumak)
  • Toplumla yeniden bütünleşmenize yardımcı olmak, günlük hayata yeniden katılmak.

Pozisyonlamalar: Hastada bası yaraları oluşmasını engellemek ve kasların esnekliğini korumak amacıyla yapılır. Hastanın fiziksel olarak aktif olmadığı dönemde uygulanır. 

Tilt table: Hastalarda yatmaya bağlı olarak sürecin uzunluğuna göre ortostatik hipotansiyon denen durum gelişebilir. Hastanın pozisyonuna bağlı olarak tansiyonundaki düşmeyi ifade eder. Tilt table denen cihazda hastanın kontrollü bir şekilde dik pozisyona getirilmesiyle bu durum yenilir.

Germe Egzersizleri ve Eklem Mobilizasyonu: Germe egzersizleri kasların esnekiliğini korumak ve geliştirmek için yapılır. Eklem mobilizasyonu ise eklem hareket açıklığının geliştirilmesi, eklemin korunması için yapılır. Hastadaki hareketsizliğe bağlı olarak gelişen durumlar bu yöntemlerle tedavi edilir veya hastanın mevcut durumu korunur.

TENS: Spina bifidası olan hastalarda çeşitli sebeplerden ortaya çıkabilecek ağrıların tedavisinde kullanılır. Transkuteneal elektrik stimilasyonu olarak bilinir.

Elektrik stimülasyonu: Kasların kuvvetlendirilmesinde kullanılır. Doğru akımın seçilmesi tedavinin anlamlı olması açısından önemlidir. Paralize  durumda olan ve olmayan kaslara farklı akımlar uygulanmalıdır. Akım tercihi iyi bir fizyoterapistle çalışıp çalışmadığınıza dair ayırıcı bir nitelik taşır.

Tüm bu yöntemler ile; şekil bozuklukları azaltılır, ayağa basma hissi kuvvetlendirilir, kemiklerin zayıflamasının önüne geçilir, denge artar ve hastada kendine güven hissi gelişir. 

Kırık ve Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Kırık kemiğin anatomik bütünlüğünün ve devamlılığın bozulma halidir. Genç insanlarda genelde düşme, kaza gibi travmalara bağlı durumlarda ortaya çıkar. Yaşlı insanlarda ise kemik erimesi durumundan kaynaklı kırıklar meydana gelebilir. Genç hastalarda kırık durumu çok fazla ciddiyet göstermezken yaşlı hastalarda kırıklar, hayatidir. Yaşlı hastanın kırık tedavisi yapılmazsa çok basit bir kalça kırığı hastanın hayatına sebep olabilir. Kırıklar çok çeşitli sınıflara ayrılmıştır. En önemlileri patalojik kırıklar, yorgunluk (fatique) kırıkları ve travmatik kırıklardır. Ağrı, morarma, ödem, renksiz cilt, kas spazmı, şekil bozukluğu ve hareketlerin kısıtlanması gibi belirtileri vardır. Kırığı oluşturan dış veya iç kuvvet sadece kemiği kırmayıp, beraberinde bazı olumsuzlukları da getirir.

Etrafındaki deri, damar, sinir, ligamentler, tendonlar, kaslarda yaralanma ve/veya sıkışma görülebilir. Kırık bölgede; nabız alamama, solukluk, soğukluk ve hassasiyet oluşabilir. Parçalı kırıklarda kanama sebebi ile şok yaşanabilir. Açık kırıklarda enfeksiyon oluşabilir. Cerrahi tedaviden yahut alçı tedavisinden sonra, kırık bölgenin hareketsiz kalması kırığın iyileşmesi için gereklidir. Kaynamanın oluşması için gereken bu hareketsizlik süresi birkaç haftadan birkaç aya kadar uzayabilir. Dolayısıyla hareketsiz kalan kemik ve kas dokusu, kullanmamaya bağlı olarak zayıflar. Yumuşak dokular ilk haftadan sonra esnekliğini kaybetmeye başlar ve birkaç hafta içinde eklemlerde de hareket kısıtlılığı başlar.

Önkolda  dirsek ile el bileğii arasında bulunan, radius ve ulna kemikleri ile üst tarafında humerus adlı kol kemiği ve aşağı tarafta 8 adet küçük kemikten oluşan el ve el bileği kemikleri vardır. Radius ve ulnanın alt uç kırıkları en sık görülen kırık şeklidir. Cerrahi müdahale kırığın yeri, parçalanma durumu, yer değiştirme, açılanma, kırığın açık yahut kapalı oluşuna ve kaç kemikte kırık olup olmadığına bağlıdır. Sporcularda ve yaşlılarda travmalara bağlı oluşur.  


Kırık Sonrası Fizik Tedavi

Travma sonrası oluşan bir kırık, kimi zaman alçıya alınır, kimi zaman da eğer parçalı kırık ise önce vidalarla stabilize edilir ve sonra atele alınır. Alçı çıkarıldıktan sonra rehabilitasyon süreci başlar. Sporcularda bir süre splint kullanılması faydalıdır. İyileşme süreci kırığın tipine, hastanın yaşına ve beslenmesine ve fizik tedavi sürecine bağlıdır. Alçı sonrası çevre kaslar zayıfladığı için, bu kaslar güçlendirilmeli ve eklem kısıtlıkları mobilize edilerek açılmalıdır. Mobilizasyonun en çok tercih edilme sebebi ağrısız oluşu ve hızlı sonuç vermesidir. Elektroterapi uygulamalarıyla ağrı azaltılabilir. Zayıflamış kaslar elektrik uyarılarıyla pasif olarak güçlendirilir. Hücre yenilenmesini kolaylaştırır ve kan dolaşımını arttırıcı etkisi vardır. İyileşme sürecinde zayıf kasları kuvvetlendirme ile beraber, eklemin doğru hareket paterninde çalıştırmak için de kinezyolojik bantlama teknikleri de kullanılabilir. Bantlama, hareketler sırasında zayıf kaslara aşırı yük binmesini engeller ve koruyucu bir görev görür.

Özellikle diz kapağı kırığı, fibula kırığı, bilek kırığı ve talus kırığında fizik tedavi ve rehabilitasyon güç kaybının geri döndürülmesinde etkin rol oynar.

Yatak Yarası ve Bası Yarası Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Yatak yarasının oluşma sebebi, kişinin tek bir pozisyonda uzun bir süre geçirmek zorunda kalmasıdır. Felç, inme, omurilik yaralanmaları, ALS, yaşlılık, koma gibi bir çok durumda sabit pozisyonda uzun süreli yatış yatak yaralarının oluşumuna sebep olmaktadır.

Yatak yarası tabiri daha çok halk arasında kullanılır; bası yarası, basınç ülseri, dekübit ülseri olarak da bilinmektedir. Vücudun herhangi bir bölümünü etkileyebilir. Sürtünme veya baskı yatak yaralarının oluşumuna sebep olabilir. Dirsekler, dizler, topuklar, kuyruk sokumu ve ayak bileği çevresindeki kemik bölgeleri daha hassastır.

Bası yaraları tedavi edilebilen rahatsızlıklardır ancak tedavi çok gecikirse ölümcül komplikasyonlara dahi yol açabilme potansiyeline sahiptirler. ABD’de yoğun bakım servislerindeki yatak yarası yoğunluğunun %17 – 21 arasında olduğu hesaplanmıştır. Bu oran maalesef ki Türkiye’de daha yüksektir.

Yatak yaraları hakkında bilinmesi gereken 5 gerçek

• Hareket etmekte zorlanan bireyler etkilenir.

• Kemik çıkıntılı kısımlar daha yüksek baskıya maruz kaldıkları için daha risklidir.

• Evre evre gelişir. Erken evrede teşhiş tedaviyi kolaylaştırır. Komplikasyon riski azalır.

• Hastaların pozisyonlanması, yatma yönlerinin sık sık değiştirilmesi yatak yaralarını engellemenin en önemli yoludur.

yatak yarası
Yatak yarasını derinliğine göre 4 evrede inceleyen bir görsel.

Yatak yaraları 4 evre olarak değerlendirilebilir:

• Cilt kırmızı görünür ve temasta o bölge sıcak hissedilir. Kaşıntılı olabilir.

• Ağrılı açık bir yara ya da etrafında renksiz bir deri ile bir blister olabilir.

• Derini  altında doku hasarı nedeniyle kraterimsi çukur bir görüntü oluşur.

• Deride ve dokuda ciddi hasar görünür. Enfeksiyon beraberinde olabilir. Kaslar, kemikler ve tendonlar dışardan gözlemlenebilir.

• Yara enfekte haldedir. Alttaki dokular görünür. Enfeksiyon tüm vücuda yayılmıştır.

Yatak Yaralarının Tedavisi Nasıl Olur? Yatak Yaralarına Ne İyi Gelir?

Yara iyileşmesine dair önemli bir bilgi vermek gerekirse, açık bir yaranın büyük bir hızla iyileşemeyeceği gerçeğidir. İyileşme gerçekleştiğinde bile yatak yarasının verdiği hasar nedeniyle doku yükseklik farkları oluşabilir. İleri evre yaralara ameliyat ile müdahale etmek gerekebilir. Düşük evrede tespit edilen bası ülserleri doğru tedavi uygulmasıyla birkaç hafta içinde iyileşir.

Yatak Yarası Tedavisinin Aşamaları

Basıncın kaldırılması ve pozisyonlama: Aynı bölgeye olan sürekli bası zaten ana etkendir. Sabit duruş dolaşımı bozuyor, terleme ve nem ile birleştiğinde cildi kolay yara açılır bir hale getiriyor. Hastaya sıklıkla pozisyon değiştirilir. Köpük ped ve yastıklar yardımıyla yaranının üzerindeki basınç kaldırılır.

Yaranın temizlenmesi: Küçük yaralar yumuşak müdahaleler ile sabun ve su aracılığı ile temizlenebilir. Açık yaralar her sargı değişiminde solüsyon ile temizlenmelidir.

İdrar ve dışkı kontrolünün sağlanması: Yaranın hijyeninin sağlanması açısından elzemdir. İdrar ve dışkı teması ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.

Ölü dokunun çıkartılması: İltahaplanmış ve ölü dokunun debritmanı yapılır.

Pansuman: yaranın korunması ve iyileşmenin hızlanması için uygulanır. Ölü dokuları çözer, enfeksiyona karşı koruyucu rol üslenir.

Antibiyotik kullanımı: Yaraya krem yoluyla uygulanabilir aynı zamanda gereksinimde ağız yoluyla da antibiyotik kullanımı gerekebilir.

Erken dönem basit yaralar evde dahi tedavi edilebilirken nispeten şiddetli yaralar için mutlaka bir sağlık profesyöneli ile tedavi edilmelidir.

Omurilik Felci ve Fizik Tedavi ve Rehabilitasyonu

Omurilik, beyin kökünü oluşturan omurilik soğanından başlayan, omurga denilen kemik yapının içinde boyundan kuyruk sokumuna kadar uzanan ve ortasında boydan boya bir kanal içeren merkezi sinir sisteminin bir parçasıdır. Omurilik, beyin ve çevresel sinir sistemi arasındaki bağlantıyı sağlar. Beyin ile vücudun bütün bölümleri arasında çift yönlü mesaj taşıyan bir organdır. Duyu organlarımızla aldığımız bilgileri, kaslarda ve eklemlerde oluşan hareket ihtiyacının yol açtığı uyarıları, komutları beyne ve beyinden gelen uyarıları ve komutları da bu organlara iletir.
Diğer ana işlevlerinden biri ise refleks merkezi olmasıdır. Sürekli yaptığımız hareketlerimiz beynin denetimde gerçekleşir. Bu hareketler iyice öğrenildikten sonra denetimi omurilik alır. Eğer hata yapılırsa, beyin tekrar devreye girer. Örneğin; yürüme, bisiklet sürme, araba sürme, dans etme vb. gibi. Vücut içi olan refleksleri omurilik soğanı kontrol eder. Örneğin yutma, çiğneme, hapşırma ve öksürme gibi. 

Omurilik felci (spinal kord), omurilikte travma, hastalık veya dejenerasyon sonucu oluşan hasardır. Belirtileri yaralanma şiddetine ve omurilikteki yerinin durumuna bağlı olarak değişir. Semptomlar genellikle kolların, bacakların, vücudun motor kontrolünü, duyusal fonksiyonların kısmen yahut tamamen kaybedilmesini içerir. Organlarla beyin arasındaki iletişim, hasar gören bölgeler ve aşağısında kaybedilir. En şiddetli omurilik yaralanması; bağırsak veya mesane kontrolünü, nefes, kalp ritmi ve kan basıncını düzenleyen sistemi etkiler. Çoğu hastada kronik ağrı mevcuttur.

Omurilik Felcinin Nedenleri

Motorlu Taşıt Kazaları: Otomobil ve motosiklet kazakları omurilik yaralanmalarının en çok sebeplerinden biridir. Her yıl yeni omurilik yaralanma vakalarının neredeyse yarısını oluşturmaktadır. 
Düşme: Genel manasıyla düşmeler omurilik yaralanmalarının yüzde 15’inden fazlasına sebep olur. 65 yaşından sonra yaşanan omurilik hasarı çoğunlukla düşmeden kaynaklanır.
Şiddet Eylemleri: Omurilik yaralanmalarının yaklaşık yüzde 12’si fiziksel şiddetten kaynaklanmakta, çoğu kez ateşli silah ve bıçak yaralanmaları içermektedir.
Spor ve Rekreasyon Yaralanmaları: Sığ sularda dalış ve etki sporları gibi aktiviteler, omurilik yaralanmalarının yaklaşık yüzde 10’una sebep olur.

Tümörler: Omurilik bölgesinde oluşan tümörlerin omuriliğe baskı yapması sonucunda omurilik felcine sebep olabilir.
Enfeksiyonları: Omurga veremi, menenjit gibi bazı enfeksiyon hastalıkları omuriliği deforme edebilir.
Yumuşak Doku Hastalıkları: Omurga fıtıkları, omurgayı çevreleyen dokulardaki deformasyonlar ve yumuşak dokularda gelişen hastalıklar da omurilik felci nedeni olabilir.

  • Tetrapleji: Boyundan zedelenen omurilik yaralanmalarına tetrapleji denir. Boynunu, omuzlarını, ellerini ve kollarını yaralanmanın seviyesine göre hissedebilir. Hasta baş, boyun, omuz, kol ve/veya göğüs, mide, kalça, bacaklar ve ayaklarda bir his ve/veya hareket kaybı yaşayabilir. 
  • Parapleji: Boyundan aşağı kısımlarda zedelenen omurilik yaralanmalarına parapleji denir. Bu tür felçlerde genel olarak bacaklar oynatılmaz. Etkilenen bölgeler; göğüs, mide, kalça, bacaklar ve ayaklardır. Fakat omurilik hasarının seviyesine göre iki çeşittedir. 

    – High Parapleji: Sırtın üst kısmında meydana gelen omurilik zedelenmesiyle, gövde hareketlerinde kısmi, bacak hareketlerinde ise tamamen kayıp görülebilir. Belden yukarı gövde hissedilse de, karın ve bacaklar hissedilmez. 
    – Low Parapleji: Sırtın alt kısmında meydana gelen omurilik zedelenmesiyle, bacak hareketlerinde kısmen ve/veya tamamen kayıp görülebilir.

Omurilikte meydana gelen zedelenmenin seviyesi ne olursa olsun, hastada bağırsak ve idrar sorunları gelişir. Omurilik zedelenmesi farklı derecelerde olabilir. Dereceler; zedelenme seviyesine, hasara, fiziksel yapıya bağlıdır. Dereceler tetrapleji üzerinden belirlenmiştir.

1. Derece Zedelenmeler: Kişi bir başkasından destek görmeden tek başına hiçbir hareketi gerçekleştiremez.
2. Derece Zedelenmeler: Kişi bir başkasından destek görmeden, dirseklerini dik tutup, ellerinin ve kollarının yardımı ile tek başına oturabilir. Kol hareketlerini yapamadığı için yardımcıya ihtiyacı vardır.
3. Derece Zedelenmeler: Kişi bir başkasından destek ve/veya bir şeyden destek almadan, yalnızca bir kolunu omuz hizasına kadar kaldırabilir. Diğer kolunu kaldıramayabilir. Yardımcıya ihtiyacı vardır. 
4. Derece Zedelenmeler: Kişi bir başkasından ve/veya bir şeyden destek almadan, bir kolunu omuz hizasından yukarı kaldırabilir ve bükebilir. Diğer kolu ile tutunarak destek alabilir. Kollarının desteği olmadan tek başına oturabilir.
5. Derece Zedelenmeler: Kişi hiçbir yerden destek almadan oturabilir. Aynı anda iki kolunu her yöne hareket ettirebilir. 

ASIA Skoru / ASIA Derecelendirmesi Nedir?

ASIA skorlandırılması Amerikan Omurilik Felci Derneği tarafından ortaya çıkartılmıştır. Minimal nörolojik değerlendirme öğelerini içerir. Vücuttaki 10 adet kasın manuel olarak kuvvet değerlendirmesinin yanında 28 adet belirlenmiş duyu bölgesinin sivri ve künt uyarının ayrımını yapıp yapamadığı değerlendirilir. 10 adet kasın 5 tanesi alt uzuvlarda, 5 tanesi üst uzuvlardadır.

Duysal Değerlendirme:

Her duysal seviye 0 ile 2 puan arasında değerlendirmeye alınır.

  • 0 – His yok
  • 1 – His ​​var ama bozulmuş
  • 2 – His ​​normal

Normal duyusu olan bir hastanın bu testte alabileceği maksimum skor 112’dir. Ayrıca anal duyu da kontol edilir. Makattan temas edilerek, his ve makat kasında kasılma olup olmadığına bakılır.

Kas Değerlendirmesi

Kaslar 0 ile 5 puan arasında değerlendirilir. 0 puan hastanın kasındaki tam felci ifade ederken 5 puan kasın tam hareket sağladığını ve tam gücüyle çalıştığını ifade eder. NT ifadesi ise test edilemez (non testable) anlamına gelir. Kasın çeşitli nedenlerden test edilemediği durumalrda kullanılır.

50 puan alt, 50 puan üst totalde 100 puan maksimum elde edilebilir.

ASIA Harfleri

A- Tam: En düşük sakral segmentte motor veya duyusal işlev yok (S4-S5)

B- Tamamlanmamış:Nörolojik seviyenin altında ve S4-S5’te duyusal işlev, nörolojik seviyenin altında hiçbir motor fonksiyonu yoktur.

C- Tamamlanmamış:Motor fonksiyon nörolojik seviyenin altında korunur ve nörolojik seviyenin altındaki anahtar kas gruplarının yarısından fazlası kas derecesinin 3’ten azdır.

D- Tamamlanmamış:Motor fonksiyon nörolojik seviyenin altında korunur ve nörolojik seviyenin altındaki anahtar kas gruplarının en az yarısı kas seviyesi> 3’tür.

E-Normal:Duyu ve motor fonksiyonu normaldir

Omurilik Felci ve Evde Fizik Tedavi

Fizyoterapist, omirilik yaralanmalarında hastanın iyileşmesinde, günlük hayatında bağımsızlığa ulaşmasında ve hastanın kas iskelet sistemi sağlığının korunmasında kilit role sahiptir. Hastanın en iyi kazanımları elde edebilmesi için spinal kord yaralanması rehabilitasyonunun çoğunda aktif rolde bulunmaktadır. 

Omurilik felci rehabilitasyonda 3 temel amaç şöyle sıralanabilir:

  • Duyusal (his) ve motor fonksiyonlarınızın (hareket) geri kazanımında performansınızı maksimuma çıkartmak.
  • İkincil komplikasyonları ve sağlık sorunlarını önlemek. (Kas ve eklem deformiteleri, bası yarası oluşumu gibi durumlardan korumak)
  • Toplumla yeniden bütünleşmenize yardımcı olmak, günlük hayata yeniden katılmak.

Omurilik yaralanması geçirmiş hastaya bir çok fizik tedavi ve rehabilitasyon dahilindeki uygulama bir arada uygulanır. Bu tedavi planının belirlenmesi hastanın fiziksel muayenesiyle beraber beklentiler, yaş, sosyal yaşam, meslek gibi bir çok faktör bir arada değerlendirilerek belirlenir. Bu yüzden spesifik bir tedavi programından bahsetmek doğru olamayacaktır. Genel hatlarıyla bahsedilirse:

Pozisyonlamalar: Hastada bası yaraları oluşmasını engellemek ve kasların esnekliğini korumak amacıyla yapılır. Hastanın fiziksel olarak aktif olmadığı, hastanede yattığı dönemde uygulanır.

Tilt table: Hastalarda yatmaya bağlı olarak sürecin uzunluğuna göre ortostatik hipotansiyon denen durum gelişebilir. Hastanın pozisyonuna bağlı olarak tansiyonundaki düşmeyi ifade eder. Tilt table denen cihazda hastanın kontrollü bir şekilde dik pozisyona getirilmesiyle bu durum yenilir.

Germe Egzersizleri ve Eklem Mobilizasyonu: Germe egzersizleri kasların esnekiliğini korumak ve geliştirmek için yapılır. Eklem mobilizasyonu ise eklem hareket açıklığının geliştirilmesi, eklemin korunması için yapılır. Hastadaki hareketsizliğe bağlı olarak gelişen durumlar bu yöntemlerle tedavi edilir veya hastanın mevcut durumu korunur.

TENS: Omurilik felci geçiren hastlarda çeşitli sebeplerden ortaya çıkabilecek ağrıların tedavisinde kullanılır. Transkuteneal elektrik stimilasyonu olarak bilinir. 

Elektrik stimülasyonu: Kasların kuvvetlendirilmesinde kullanılır. Doğru akımın seçilmesi tedavinin anlamlı olması açısından önemlidir. Paralize  durumda olan ve olmayan kaslara farklı akımlar uygulanmalıdır. Akım tercihi iyi bir fizyoterapistle çalışıp çalışmadığınıza dair ayırıcı bir nitelik taşır.

Bunun yanında hastanın bağımsızlığa ulaşmasını sağlamak amacıyla bir çok egzersiz uygulanır. Egzersizler hastanın durumuna göre belirlenir.

Alzheimer ve Evde Fizik Tedavi

Beynin belli bölgelerinde, bilinmeyen bir neden ile birtakım proteinler birikir. Bu da beyindeki haberleşmeyi sağlayan sinir hücrelerinin hasar görmesine yol açar. Alzheimer hastalığı beynin düşünme, hafıza ve dil bölümlerini etkiler ve çeşitli zihinsel ve davranışsal bozuklukları oluşturur. Hastalık sinsi başlar ve yıkım genellikle yavaştır. En sık görülen demans tipidir. Erkeklere nazaran kadınlarda daha sık görülür ve aileden 1. derece akrabalarında bu hastalık olan kişilerde risk 4 kat daha artmaktadır. Günümüzde hastalığın sebebi halen bilinmemekte ve tedavisi bulunmamaktadır. Erken semptomlardan birisi hafıza kaybıdır. Bu hafıza kaybı, geçmiş dönem hafızanın korunduğu, hastalığın sirayeti ile birlikte sıklıkla telaffuz edilmeye başlanan küçük unutkanlıkların başlaması şeklindedir. Hastalığın seyri her hastada farklılık gösterir. Yaşam süresi bakım şartlarına bağlı olarak 25 seneye kadar uzayabilir.

Hastalığı 3 gruba ayırmak mümkündür;

Başlangıç Evresi:  Hasta oryantedir. Kısa bellekte sorunlar görülür, hasta eşyalarını kaybetmeye başlar. Bu evre kolayca farkedilmez, genellikle yorgunluk olarak yorumlanır. Hasta karşılaştığı sorunları reddeder ve kendisine söylenen şeyleri bahane ile geçiştirir. 

Orta Evre:  Hastada oryantasyon bozukluklar kendini gösterir. Ciddi bellek kayıpları, randevuları anımsayamama, uzak aile bireylerini tanıyamama, yeni öğrenilmiş bilgileri akılda tutamama vb. şekillerde semptomlar gösterir. Ancak hastalar yakın zamanı hatırlamamasına rağmen, yıllar öncesini hatırlarlar. Kısa dönem bellek kayıplarının sonuçlarında; hijyen, giyinme, yeme ve konuşma sorunları baş gösterir. Hastalar tanıdık çevrede kaybolmaya başlarlar. Bu belirtiler özellikle gece yaklaştıkça artar ve bu duruma Güneş batışı (sun downing) fenomeni ismi verilmiştir. 

Terminal Evre:  Son evrede hasta tamamen bağımlı hale gelir. Çevreye karşı ilgisiz ve kayıtsızdır. İdrar tutamama, halüsinasyonlar görme, yakın aile bireylerini tanıyamama gibi sorunlar ortaya çıkar. Yemeğini kendisi yiyemez, yedirildiğinde dahi yutmada problemler yaşanabilir. Anlamsız konuşma şekli vardır.

alzheimer ve fizik tedavi
Fizik tedavi ve rehabilitasyon bilimi alzheimer hastalığı açısından oldukça etkilidir.

Alzheimer Hastalarında Evde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon 

Alzheimer hastalarında düzenli egzersiz, kalp damar sisteminde ve bağışıklık sisteminde sistematik çalışma sağlar. Buna ilaveten kas gücünde ve dayanıklılığında da artış sağlamaya hizmet eder. Hangi evrede olursa olsun hastalarda uygulanan egzersiz, düşme ve düşme sonucu oluşabilecek kırıkların da önüne geçer. Düzenli egzersiz programları hastalığa ait bulgulardan bazılarına da yararlıdır. Alzheimer’lı bir hastanın hastalığının durumuna göre fizik tedavi için evden çıkartılması riskli, yorucu ve masraflı olabilir. Ev ortamında uzman fizyoterapist eşliğinde yapılan fizik tedavi ve rehabilitasyon, kas gücü ve dayanıklılığı arttırır, yürüme ve denge sorunlarını çözmede yardımcı olur, hafıza ve sosyal becerileri geliştirir, buna ilaveten düzenli egzersizle hastalığa ait bulgularda zayıflama görülürAlzheimer’ın ilerlemesi yavaşlatılarak hastanın yaşam kalitesi ve bağımsız yaşam süresi yükseltilebilir.  Bu hastalarda fizik tedavi programı, sağlık, bağımsızlık, temel oryantasyon ve güvenlik için uygulanır.

Not: Oryanasyon kelimesi yönlendirme, yön verme, klavuzluk etme, anlamında kullanılaktadır. Oryante olmak tabiri hastanın komut alabilmesini, yönlendirilebilirliğini ifade eder. Hastayı doğru komutlarla yönlendirme ve iletişim kurma hasta için oldukça etkilidir.

Diz Protez Ameliyatı ve Evde Fizik Tedavi

diz protez, diz artroplasti
Diz artroplasti cerrahisinin ardından implantlar nedeni ile diz röntgeni böyle görünmektedir.

Diz Protez Ameliyatı Nedir?

Diz protez, total diz replasmanı, diz artroplastisi gibi isimlendirmelerin bütünü aynı tıbbi durum için kullanılmaktadır. Bireyler artrit (kirençlenme) veya çeşitli yaralanmalar nedeyle diz problemleri yaşayabilirler. Bu durumlar istirahat halinde (dinlenme, uzanma, uyku) ağrıya sebep olabilir. Baston, tripod, walker gibi yürüme destek cihazları, ilaç tedavisi, fizik tedavi gibi uygulamaların hastaya artık yardımcı olamadığı durumlarda total diz protezi ameliyatı düşünülebilir.

Diz protez cerrahisi ile ağrıyı geçirmek, dizdeki deformiteleri düzeltmek ve kişinin günlük yaşamına dönmesini sağlamak mümkündür. Güvenli olduğu kadar da etkili bir operasyondur. Ağrısı dinen ve sorunlu eklemden kurtulan kişi doğru fizik tedavi yöntemlerinin uygulanmasıyla yürüme fonksiyonlarını ve kolaylığını geri kazanır. Amerika Birleşik Devletleri’nde her yıl 600 bin dolaylarında diz protez cerrahisi yapılmaktadır.

Diz artroplasti ameliyatında dizdeki alt ve üst kemiklerin yüzeylerine metal implantlar yerleştirilir. Bu sayede ağrıya sebep olan dokulardan uzak bir diz yapısı oluşturulur. Temelde çimentolu, çimentosuz diye bilinen 2 farklı yöntem bulunur. Buna sizin durumunuza göre ortoledistiniz karar verir.

Neden diz protezi ameliyatı olmam gerekti?

Uzun süreli diz ağrılarının ve buna bağlı fiziksel kaybın (yürümede zorluk vb.) en yaygın nedeni artrittir. Bir çok artrit tipi olmasına karşın en yaygın üç tipi osteoartrit, travma kökenli artrit ve romatoid artrittir.

Osteoartrit de diğer artrit tipleri gibi halk arasında kireçlenme olarak bilinir. Yaşla da ilişkili olarak eklem dokusunda yıpranma, aşınma emareleri görülür. Diz dokusundaki kayıplar neticesinde kemikler birbirlerine sürtünürler. Bu sürtünmenin sürekliliği neticesinde dizde ağrı, diz harekeylerinde kısıtlanma ve sertlik görülür.

Romatoid artrit, adından da anlaşılacağı gibi romatoloji bölümüyle ilgili, otoimmün bir durumdur. Eklemi saran yapı iltihaplanır. Bu iltihap neticesinde kalınlaşma, ağrı ve sertlik görülür.

Diz Protez Ameliyatlarında Evde Fizik Tedavi

Diz protez ameliyatları oldukça başarılı yöntemler de olsalar süreç dikkatli yönetilmelidir. Cerrahın kontrol ve muayenelerinin yanında fizyoterapist eşliğinde hastanın ağrı kontrolü, inflamatuvar mekanizmalar fizik tedavi modaliteleriyle kontrol altında tutulmalıdır. Hastanın bilimsel yöntemlerle belirlenmiş fizik tedavi ve rehabilitasyon protokolleri ve cerrahın yönlendirmeleri doğrultusunda hastanın kaslarının kuvvetlendirilmesi, doğru şekilde ve zamanda ayağa kaldırılması ve doğru miktarda dizine yük verilmesi gerekmektedir. Süreç doğru yönetildiğinde hasta herhangi bir komplikasyonla karşılaşmadan süreç sonlandırılır ve hasta ağrısız ve aktif günlerine geri dönebilir.

Multipl Skleroz (MS) Hastalarında Evde Fizik Tedavi

ms rehabilitasyonu

Türkiyede yaklaşık 40.000 kişide görülen MS, 20-40 yaş arasında başlayan bir hastalıktır. Beyin ve omurilikte, sinyalleri taşıyan sinir telleri etrafındaki koruyucu kılıfın (miyelin kılıfı) hasar görmesi sonucu oluşan bir sinir sistemi hastalığıdır. Sinir sistemi ile organların bilgi iletişimini sağlayan omuriliğin miyelin tabakası üzerindeki tahribatın sonucu olarak gelişir. Miyelin zarar gördüğünde, mesajlar bozuk ve/veya yavaş iletilir yahut hiç iletilmez ve MS belirtileri ortaya çıkar. MS otoimmün bir hastalık olduğundan, hastanın bağışıklık sistemi kendi dokularını yabancı madde olarak algılar ve ona saldırır. 

MS öngörülemez bir hastalıktır. Herhangi bir zamanda yahut sırada rastgele ortaya çıkabilir. Belirtiler birkaç saat, birkaç hafta veya birkaç ay sürebilir. Semptomların net başlangıcı olmayabilir ya da kalıcı olabilir. MS’in nedeni halen belli değildir. 
En erken belirtileri; bir veya birkaç uzuvda uyuşukluk, çift görme ve yorgunluktur. Hastalığın farklı tipleri olduğu için, hasta kendini izleyerek tetikleyicileri gözlemlemelidir. Genel verilen öneri ise sıcak duş, hamam, sauana gibi durumlardan sakınmalarıdır. Zira sıcak, omurilikte lezyonu olan hastalarda sinir iletiminde bozulmayı arttırdığı için hastanın yakınmalarını çoğaltır.

Duyusal Belirtiler: Yüzde, kollarda ya da bacaklarda uyuşma, karıncalanma, keçeleşme, hissizleşme ve ağrı gibi duyusal belirtiler.

Görme Belirtileri: Çift görme, bulanık görme ya da bir gözde, göz siniri iltihabından kaynaklanan geçici görme kaybı gibi sorunlar.

Kuvvetsizlik: Kolda, bacakta kuvvet kaybı, ince hareketlerde beceri kaybı, kronik yorgunluk.

Motor Semptomlar: Spastisite, spazmlar, ataksi, titreme, bozulmuş denge ve bozulmuş yürüyüş, koordinasyon sorunları.

Mesane / Bağırsak Belirtileri: İdrar kaçırma, idrar boşaltma sorunu ve kabızlık. 

Bilişsel Belirtileri: Kısa süreli hafıza açıkları, isimleri unutmak, düşünme sorunları. Dikkat / konsantrasyon azalması. 

Bunlara ilaveten; cinsel işlev bozuklukları, konuşma ve yutmada zorluk, baş ağrısı ve epileptik nöbetler görülebilir. Her hastada semptomların çeşitliliği ve şiddeti farklılık gösterir. 

MS Hastalarında Evde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

MS hastasının aktif ve işlevsel olması adına uygulanan fizik tedavi ve rehabilitasyon egzersizleri, hastalığın negatif semptomlarını geciktirmede önemli rol oynar. Bir hastanın performansının yorgunluk, ağrı ve diğer faktörlerle göz önünde bulundurarak; duruş, hareket, ve fonksiyona odaklanan fizyoterapist, analizlerine uygun olarak bireyselleştirilmiş bir program oluşturur. Bu terapilerin esas amacı, hastanın mümkün olduğunca bağımsızlığını yönetme konusunda yardımcı olmaktır. 


Parkinson ve Evde Fizik Tedavi

Parkinson nedir ?

Parkinson hastalığı

İnsan beyninde belli bölgelerde dopamin üreten beyin hücreleri (nöronlar) bulunur. Bu hücreler beynin substabsiya nigra adı verilen belli bir alanında yoğunlaşmış halde bulunurlar.  Dopamin, vücudun hareketlerini kontrol eden ve diğer bölgeler arasında mesajları ileten bir kimyasaldır. Dopamin üreten hücreler kayba uğradığında, yeterli miktarda dopamin üretilemez ve parkinson hastalığının belirtileri ortaya çıkar. Hastalık ortalama 50 yaşından sonra başlar. Semptomlar genellikle yıllar boyunca yavaş yavaş gelişir. Belirtilerin ilerlemesi, hastalığın çeşitliliği sebebiyle kişiden kişiye göre farklıdır. 

Tremor (titreme): Ellerde, kollarda, bacaklarda yahut çenede titreme. Baş parmağın kontrolsüz hareketleri, bazen dudaklarda da titreme görülebilir. Hastalığın bir diğer belirgin özelliği, dinlenme durumunda da el ve/veya ayakta titremenin görülmesidir.

Bradikinezi: Hareketlerde yavaşlama. Yürürken adımlar küçülür, adım atmak zorlaşır. Merdiven çıkmak güçleşir. 

Uzuvlardaki tutulumlar: Kollarda, bacaklarda ve gövdede sertlik. Bu semptom hareket kabiliyetini sınırlar ve hareket sırasında ağrılar oluşmaya başlar. Yürürken kolların sallanmaması, omuz ve kalça ağrıları ve/veya tutulması. 

Bu bulguların yanında, denge sağlama ve motor koordine hareketlerde zorluk, konuşma bozuklukları, el yazısında ani değişimler görülebilir. 

Fizik Tedavi Parkinson’a Nasıl Yardımcı Olur ?

Hastalığın yol açtığı neden henüz bilinmemektedir. Ana amaç hastanın bağımsız, kendi başına işini yapabilen hale gelmesini sağlamaktır. Hastalığı geri döndürmek, ölen beyin hücrelerinin tekrar dopamin üretmesini sağlamak mümkün olmasa dahi, tedavide kullanılan bazı ilaçlar beyin tarafından dopamine dönüştürülebilmektedir. Ancak hastalığın bazı semptomları, özellikle tremor (titreme) ve dengesizlik gibi problemler dopamin içeren ilaçlardan tam fayda görmeyebilir.

Fizik tedavinin amacı, hareket ve fonksiyonu iyileştirerek ve ağrıyı hafifleterek bağımsızlığınızı ve yaşam standartlarınızı arttırmaktır.  Fizyoterapist, kasları güçlendirmek ve gevşetmek için egzersizler uygular.  Fizik tedavi ve rehabilitasyon, denge problemleri, koordinasyon eksikliği, yürüyüş, hareketsizlik ve ağrılı bölgeyi iyileştirmede oldukça etkin bir tedavidir. Tedavide egzersiz ve manuel yöntemlerin yanında sıcak / soğuk uygulamalar, elektroterapi cihazıyla kuvvetlendici, ağrı kesici, kas tonusunu azaltıcı akımlar uygulanarak hastalığın ortaya çıkarttığı etkilerle mücadele edilir.

Parkinson Hastalığında Evde Fizik Tedavi

Evde fizik tedavi görmek isteyen hastalara eve fizyoterapist geldiğinde elektroterapi cihazını yanında getirerek manuel uygulamaların yanında hastanın bu tedaviye evde ulaşmasını sağlar.

Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS) ve Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

ALS Nedir? ALS Hastalarında Evde Fizik Tedavi

Amyotrofik lateral skleroz (ALS), ilerleyici bir nöromüsküler hastalıktır. ALS beyinde (üst motor nöronlar) ve omurilikte (alt motor nöronlar) olan motor sinir hücrelerinin kaybından doğar. Motor nöronlar artık kaslara dürtüler gönderemediğinden, kaslarda erime ve kaslarda güçsüzlük başlar. Kişinin zihinsel fonksiyonları ise bozulmaz. ALS hastası kişinin akıl yürütme, görme, duyma yahut tat alma, koku ve dokunma hissi kaybolmaz. Çoğu durumda, ALS’li kişinin cinsel, bağırsak veya mesane fonksiyonları etkilenmez.

ALS hastalığında fizik tedavi

Başlangıç belirtileri her hastada aynı olmaz. Hastanın farkedebileceği ilk belirti, bir kolda yahut bacakta güçsüzlük veya incelmedir. Örneğin; düğme ilikleme, anahtarla kapıyı açma, çanta taşıma, kalem tutma vb.
ince motor hareketler zorlaşır. Bazı hastalarda ise, konuşma ya da yutma zorluğu şeklinde başlar. Peltek, genizden konuşma başlar. Kaslarda seyirme ve kramp bu belirtilere eşlik eder.

Als tanısı konan bütün kişilerde, ortak bir özellik bulunmadığı için nedeni halen bilinmemektedir. Hastalığın tanısı nörolog tarafından, elektromiyografi (EMG) ile değerlendirilerek koyulur. Hastalık her insanda ortaya çıkabilir. Erkeklerde kadınlara oranla biraz daha sık görülür. Ortalama başlangıç yaşı 50’dir. Ancak, çok genç yaşta da, çok ileri yaşta da görülebilir. Doktorlar tarafından aşağıda birkaç farklı türde sınıflandırılmışlardır;

Klasik ALS

Üst ve alt motor sinir hücrelerinde (nöron) bir bozulma ile karakterize olan ilerleyici bir nörolojik hastalık. Bu ALS türü, ALS’li tüm insanların üçte ikisini etkiler.

İlerici Bulbar Palsi (PBP)

Düşük motor sinir hücresi (nöron) bozulması nedeniyle konuşma bozukluğu, çiğneme ve yutma güçlüğü, solunum yetmezliği, öksürme ve dilde fiziksel yetersizlik problemleri ortaya çıkar. Bu bozukluk, ALS’li tüm insanların yaklaşık % 25’ini etkiler.

Progresif Kas Atrofisi (PMA)

Alt motor nöronların bozulduğu ilerleyici bir nörolojik hastalık. Üst motor nöronlar iki yıl içinde etkilenmezse, hastalık genellikle alt motor nöron hastalığı olarak kalır.

Primer Lateral Skleroz (PLS)

Üst motor sinir hücrelerinin (nöronlar) bozulduğu ilerleyici bir nörolojik hastalık. Alt motor nöronları şayet iki yıl içinde etkilenmezse, hastalık genellikle bir üst motor nöron hastalığı olarak kalır. Bu tüm ALS biçimlerinin en nadiridir.

ALS Nasıl Tedavi Edilir ? 

Henüz etkin bir tedavi yöntemi yoktur. Kişileri daha rahat ve konforlu hale getirebilecek semptomatik tedaviler mevcuttur. Fizyoterapi ve rehabilitasyon hastanın hareketliliğini korumak açısından gereklidir. Zira kas sertliği, kas krampları ve sıvı tutulmaları uzman bir fizyoterapistin uygulamalarıyla hafifletilebilir. Bu da hastanın mobilitesi ve güvenliği açısından oldukça faydalıdır. Yürüme, antrenman ve hafif aerobik egzersizleri ile de etkilenmemiş olan kaslar güçlendirilir. Esneme ve kas üzerinden gerçekleştirilen hareket alıştırmaları ile beraber uygulanan elektroterapi, kasların fiziksel yeterliliklerini kaybetmemesine ve spastisitenin verdiği acıyı azaltmaya yarar. Buna ilaveten destek ayakları, elektrikli yatak, yürütücü ve tekerlekli sandalye gibi aletler, hastanın hareketli kalmasını sağladığı için, hastayı oldukça rahatlatır.

Yatan duruma gelmiş ve motor hareketin kaybolduğu hastalarda fizik tedavi ve rehabilitasyonun amaçları biraz daha farklılaşmaktadır. Yatan duruma gelen hastada hareketsizliğe bağlı olarak eklem ve kas sertlikleri, esneklik kaybı görülür. Kan dolaşımı yavaşlar ve neticesinde doku beslenmesi azalır. Bası yaraları görülme riski artar. Bu risklerin ortadan kaldırılması hedeflenir. Fizyoterapist eliyle yaptığı eklem mobilizasyonu, germe,  range of motion egzersizleri gibi uygulamalarla bu riskleri minimize eder. Hastanın ağrılı bir yaşam sürmesine engel olur. Yatan duruma gelmiş hastanın hastaneye transferi ciddi bir sorun olduğu için evde fizik tedavinin önemi bu aşamada belirginleşir.