Nur - Evde Fizik Tedavi - Viafiz Sağlık

Pelvik Taban Nedir? Pelvik Taban Problemleri ve Tedavi Yöntemleri

Pelvik Taban Nedir?

Pelvik Taban; kas dokusu, fasya (vücut bölümlerini saran destekleyen ve birbirinden ayırarak sabit tutan kolajen açısından yoğun bağ doku katmanı), ligamentler (bir kemiği başka bir kemiğe bağlayan yapı) ve konnektif dokudan (bağ doku) oluşan hamak şeklinde bir yapıdır. Abdominopelvik kavite dediğimiz alt karın ve leğen kemiği çevresi bölgenin alt kısmında yatay düzlemde bulunan multifonksiyonel bir yapıdır.

Pelvik Tabanın İşlevi Nedir?

Pelvik taban iç organlar ve pelvis (leğen kemiği) için anatomik destek sağlar. Sindirim sistemi (dışkılama), boşaltım sistemi (işeme) fonksiyonları ve cinsel fonksiyon ile ilişkilidir. Pelvik taban intraabdominal basıncı oluşturabilir ve kontrol edebilir, bunu abdominal kaviteyi saran kaslarla yapar. İnsan vücudunun fizyolojik olarak işleyiş mekanizması çoğunlukla basınç ilişkileriyledir. Örneğin kalp atışı belirli bir basıncın üzerinde olmalıdır ki dolaşım sağlanabilsin. İntraabdominal basınç ise karın içi basıncıdır. Bazı yemek işletmelerinin önünde gel gel yapan balon adamların buna benzer bir basınç (hava akımıyla) ile ayakta duruyor gibi gözüktüğünü düşünebiliriz. Pelvik taban kasları ayrıca lumbal omurganın dik duruşuna da katkı sağlar.

Pelvik taban kaslarını tramboline benzetebiliriz, aşağı ve yukarı hareket edebilirler. Nefes aldığımız zaman diyafram (ana solunum kası) aşağı iner ve akciğerlerimiz genişler. Bu olay iç organları karın boşluğu içerisinde aşağı iter ve iç organları sıkıştırmamak için pelvik taban kasları gevşer ve esner. Nefes verdiğimizde ise diyafram normal pozisyonuna gelir ve gevşer. Pelvik taban kasları da normal pozisyonuna gelir.

Güçlü pelvik taban kasları öksürük, hapşırık, gülme ve ağırlık kaldırma aktivitelerini yaparken abdomene ve pelvik tabana ekstra bir yük yüklendiği zamanlarda oldukça önemlidir.

Pelvik Taban Fonksiyon Bozukluğu Nedenleri

Pelvik taban disfonksiyonları (bozuklukları) insanlar arasında kişinin kendisini rahatsız edici ve yaygın olan ama normal sayılamayacak durumlar için şemsiye terimdir.

Pelvik taban kasları aşırı kasılmış spazm durumunda olabilir ya da azalmış aktiviteye sahip olabilir ve kasılmakta zorlanır. Ancak kişinin yaşadığı semptomlar karma tipli de olabilir.

Aktivitesi azalmış pelvik taban semptomları

Koşma, zıplama, öksürme, hapşırma, gülme durumlarında kaçırma (mesaneye baskı uygulayan her durum)
Anlık gelen acilen işeme ve dışkılama ihtiyacı
Pelvik taban kas kasılmaları zayıf hissedilir
Tampon ya da menstural kap düşebilir
Cinsel ilişki eskisi gibi hissettirmeyebilir
Ağırlık, basınç ya da çekilme hissi
Bacaklarının arasında yumurta ya da top varmış gibi hissedilebilir
Vajina girişinde bir çıkıntı fark edilebilir
Tuvalete zamanında yetişememe
Mesaneyi ya da bağırsakları tam boşaltamama hissi
Sakroiliyak eklem ağrısı, kalça ağrısı
Kronik kabızlık

Aktivitesi artmış pelvik taban semptomları

Koşma, zıplama, öksürme, hapşırma, gülme durumlarında kaçırma (mesaneye baskı uygulayan her durum)
Anlık gelen acilen işeme ve dışkılama ihtiyacı
Pelvik taban kas kasılmaları zayıftır ya da düşük dayanıklılığa sahiptir
Mesaneyi boşaltmaya başlatmada veya tamamen boşaltmada zorluk
Penetrasyon (cinsel birleşme) ile ağrı hissi
Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı
Pelvik, abdominal, kasık ya da genital organ bölgesinde inatçı geçmeyen ağrı
Travma, doğum esnasında yırtılma ya da yardımcı araç gereç kullanımı gerekmesi
Kegel egzersizleri yapmak ya da bu kasılmayı sürdürmeye çalışmak semptomları kötüleştirir
Endometriozis, internal sistit, vajinismus veya disparoni tanısı
Kronik kabızlık
Yürüyüş bozukluğu
Travmatik yaralanma (sırt ya da kalça bölgesinde)
Kronik stres

Pelvik taban kaslarının aşırı kasılması durumu öğrenilmiş davranış/patern olarak varsayılır. Stres, tehdit altında hissetmek, ağrıya karşı koruma davranışı, emosyonel durum (utanç, anksiyete, korku), sık sık tekrarlayan şekilde tuvalet ihtiyacını tutma davranışı bunlara örnek olarak verilebilir.

Risk faktörleri

Hamilelik, çoğul gebelik
Normal doğum (uzamış veya zorlu doğum)
Menopoz
İlerleyen yaş
Pelvik bölge cerrahileri, prostat cerrahileri, histerektomi
Kronik kabızlık, aşırı ıkınma
Obezite (Beden kitle indeksi 30’un üzerindeyse)
Nörolojik hastalıklar (İnme veya MS gibi)
Spinal yaralanmalar (Mesane ve bağırsak ile ilgili nöral bağlantılarda hasar varsa)
Pelvik bölge yaralanmaları ve sinir yaralanmaları
Kronik öksürük
Sık hapşırma
Diyabet
Sık idrar yolu enfeksiyonu
Elit atletler, yüksek etkili sporla uğraşanlar
Bel ağrısı geçmişi (pelvik taban kasları bel bölgesinin stabilizasyonunda rol alır)
Bedensel hareket eksikliği (sedanter yaşam)
Kafein, sigara, alkol kullanımı
Doğumsal anomaliler
Gastrointestinal rahatsızlıklar (irritabl bağırsak sendromu)

Pelvik Taban Rehabilitasyonu Nedir?

Pelvik taban kaslarının yeniden eğitilmesi, kasların koordinasyonunun geliştirilmesi, ağrının azaltılması, intraabdominal basıncın regüle edilebilmesi, derin solunum tekniklerinin kişiye öğretilmesi gibi yaklaşımları içeren bir tedavi yöntemidir.

Pelvik taban rehabilitasyonundaki amaç beden farkındalığı ve propriosepsiyon hissini arttırmak (kas kasılmasıyla da bu his çalışılmış olur), kas gevşemesini ve elastisitesini geliştirmek ve ağrıyı azaltmaktır.

Pelvik Taban Rehabilitasyonu Uygulama Alanları Nelerdir?

Alt üriner sistem disfonksiyonları

Üriner inkontinans: İdrar kaçırma
Urgency: İdrara acilen çıkma isteği, sıkışma
Frequency: Sık idrara çıkma
Noktüri: Gece uykudan uyanıp bir veya birden fazla kez idrara çıkma ihtiyacı
Enürezis nokturna: Uykuda idrar kaçırma, gece altını ıslatma
Disüri: İdrar yaparken ağrı, yanma ya da batma hissi
Hesitancy: İdrar yapmaya başlamada zorluk
İşeme sonrası damlatma
Bozulmuş mesane duyusu
Straining (ıkınma) mesaneyi boşaltmak için karın kaslarını zorlaması
İşeme zorlukları
Kesikli işeme
Zayıf akımlı işeme
Mesaneyi tam boşaltamama
Tekrarlı idrar yolu enfeksiyonu
Pelvic organ sarkması (pelvik organ prolapsusu): pelvik bölgedeki organların (Mesane, rahim,rektum veya ince bağırsak) normal konumlarından aşağı doğru sarkması durumudur.

Bağırsak disfonksiyonları

Konstipasyon (Kabızlık)
Fekal urgency: Ani, güçlü ve kontrol edilemeyen dışkılama isteği
Fekal frequency: Normalden daha sık dışkılama, günlük dışkılama sayısının artması
Koital fekal urgency (Cinsel ilişki sırasında dışkılama hissi veya ani dışkılama isteği)
Koital fekal inkontinans (cinsel ilişki sırasında dışkı kaçırma durumu)
Stres fekal inkontinans
Fekal taşma inkontinansı (rektumda uzun süre biriken sert dışkının neden olduğu sızıntı şeklinde dışkı kaçırma)
Tenesmus (Rektum veya mesanede tam boşalmamış hissi ile birlikte sıkışma veya kramp tarzı ağrı)
Straining (ıkınma)
Anorektal ağrı semptomları (defekasyon esnasında ağrı, inflamatuar anorektal ağrı, non-inflamatuar anorektal ağrı)
Tam boşaltamama
Rektal hiposensivite, rektal hipersensitivite
Parmak ile boşaltma
Rektal kanama
Anorektal prolapsus
Soiling (dışkı sızıntısı veya lekelenme; kontrolsüz, istemsiz ve genellikle az miktarda dışkının iç çamaşırı veya giysiye bulaşması durumu), defekasyon sonrası soiling (anal sfinkterin tam kapanamaması veya rektumda dışkı kalması ile ilişkilidir)

Nörojenik kaynaklı disfonksiyonlar

Nörojenik mesane ve/veya nörojenik bağırsak etkilenimi olabilir. Sinir etkilenimi sebebiyle mesane ve bağırsak kontrolü etkilenir.

Nörolojik Fizik Tedavi ile ilgili bilgi almak isterseniz ilgili yazımıza bakabilirsiniz.

Omurilik yaralanması
Multiple skleroz
Miyelomeningosel
Serebral palsi
Parkinson hastalığı
Serebrovasküler kazalar
Travmatik beyin hasarı
Boyun ve omurilik tümörü
Cauda equina sendromu
Transvers miyelit
Multisistem atrofisi
Pelvik sinir hasarı ve diyabet

Kronik pelvik ağrı

Kasık, kalça, suprapubik bölgede 6 aydan uzun süren ve adet dönemi ile ilişkili olmayan ağrılar

Ağrılı mesane sendromu
Üretral ağrı sendromu
Prostat ağrı sendromu
Skrotal ağrı sendromu
Testiküler ağrı sendromu
Post vazektomi ağrı sendromu
Epididimal ağrı sendromu
Endometriozis ile ilişkili ağrı sendromu
Vajinal ağrı sendromu
Vulvar ağrı sendromu
Klitoral ağrı sendromu
Anorektal ağrı sendromu
Anismus
Pudental ağrı sendromu
Perineal ağrı sendromu
Pelvik taban kas ağrı sendromu Kuyruk sokumu kemiği ağrı sendromu

Seksüel disfonksiyonlar

Erkeklerde;

Erektil disfonksiyon
Ejekülasyon gecikmesi
Erken boşalma

Kadınlarda;

Orgazmın gecikmesi veya olamaması
İlişki öncesi ve sırasında yetersiz vajinal yağlanma
Vaijnal laksite
Cinsel ilişkiye izin verecek kadar vajinal kasları gevşetememe
Vajinismus

Erkeklerde ve kadınlarda;

Sekse ilgi veya istek eksikliği
Uyandırılamama
İlişki sırasında ağrı

Gebelik veya doğum sonrası dönemle ilişkili disfonksiyonlar:

Pelvik kuşak ağrısı, bel-boyun ağrısı, siyatik, torasik omurga ağrısı
Sakroiliak disfonksiyon, simfizis pubis disfonksiyonu, koksidinya
Hamileliğe bağlı osteoporoz
Ayak ve bacak ağrısı, kondramalezi patella, huzursuz bacak sendromu
Torasik outlet sendromu, karpal tünel, brakiyal pleksus, meraljia parestetika, Posterior tibial sinir kompresyonu
Urge ve stres inkontinans, urgency, frequency
Diastazis rekti (sadece hamilelik sonrası kadınlarda görülmez)
Varikoz ven
Hemoroid
Kas krampları, yorgunluk, uykusuzluk
Tromboembolizm

Diğer problemler

Diastazis rekti (karın ön duvarındaki kasların birbirinden ayrılması)
Dismenore (regl dönemi ağrısı)
Endometriozis (Rahim iç tabakasına benzeyen dokunun rahim dışında yerleşmesi ve adet döngüsüyle birlikte ağrı ve iltihap oluşturması)
Hormon tedavisi alan menapozlu kadınlar
Pelvik travmalar, kas iskelet sistemi bozuklukları
Pelvik ve abdominal cerrahi sonrası pelvik taban disfonksiyonları
Anatomik bozukluklar sonucu pelvik taban disfonksiyonları: ekstrofi vezika (mesane normal anatomik yerinde değildir, vücudun dışındadır), ARM (Anorektal malformasyon)
Konjenital(doğumsal) veya edinilmiş konnektif doku bozuklukları

Pelvik Taban Rehabilitasyonu Kimlere Uygundur?

lojik ve yapısal bir problem yoksa 5 yaş ve üzeri herkese uygulanabilir. Nörolojik ve/veya yapısal bir problem varsa her yaşta uygulanabilir.

Pelvik Taban Rehabilitasyonu Yöntemleri

Pelvik Taban Kasları Eğitimi

Pelvik taban kaslarını çalıştırmak için komut vermek bira zordur. Gözle görülmeyen ve vücudun özel bir bölgesinde yerleşim gösteren kaslar oldukları ve özel bir fonksiyonları olduğu için kolay anlaşılmayabilir.

Pelvik taban kaslarının kasılması için yapılan denemelerde bazı hatalar yapılmaktadır. Pelvik taban kasları yerine başka kaslarda aktivasyon meydana gelebilir: örneğin rektus abdominis (karın kası), gluteal kaslar (popo çevresi kaslar) ve addüktör kaslar (iç bacaktaki kaslar). Bazen de kompansatuar (telafi edici) hareketler ortaya çıkabilir; pelvik tiltler, nefes tutma manevraları gibi. Bu hareketler ortaya çıktığı zaman pelvik taban kasları kasılmış illüzyonu yaratılır.

Pelvik tabanın etkili bir şekilde fonksiyon gösterebilmesi için kasılıp kas boyunu kısaltabilmesi ve ayrıca gevşeyip uzayabilmesi de gerekir. Egzersiz yaparken gevşeyebilmenin önemini de unutmayın.

Elektrik Stimülasyonu

Pelvik taban kaslarında hiç kasılma olmayan birinden az kasılma oluşturulabilen birinde de kullanılabilir. Elektrik akımı ile kaslar ve sinirler dışarıdan bir uyaranla uyarılır.

Biofeedback Cihazı

Biofeedback cihazı size egzersizi doğru yapıp yapmadığınız konusunda geribildirim verir. Hareketi gözlemleme imkanı verdiği için gelişimi kişi kendi de gözleyebilir.

Genel Kas Kuvvetlendirmesi

Araştırmalar bize gösteriyor ki pelvik taban kaslarının eğitimi ile uygulandığında tedavinin efektifliği artıyor. Vücudun bir bütün olduğunu ve belirli kasların birbiriyle bağlantı halinde olduğunu unutmamak gerekir. Güçlü kalça kaslarına sahip olmak, kalça eklem hareketinin geniş aralığını koruyabilmek, abdominal (karın) kaslarının güçlü olması ve ayak çevresi kaslarının hareketleri destekliyor olması rehabilitasyon sürecinde oldukça önemlidir.

Günlük Yaşam İçin Tavsiyeler

Sıvı alımı ve işeme için günlük tutmak
Kafein gibi mesane ve bağırsak irritanlarından uzak durmak ya da azaltmaya çalışmak

Kaç seans gereklidir? Rehabilitasyon süresi ne kadar sürer?

6-12 hafta arasında haftada bir veya iki seans önerilir. Ancak tedavi süresi daha uzun da sürebilir.
Evde fizik tedavi seansı almak isterseniz iletişime geçebilirsiniz.

Riskli Bebek Nedir? Sebepleri ve Fizik Tedavi Yaklaşımları

Riskli Bebek Nedir?

Prematüre doğan 37 haftadan daha az bir süre anne karnında kalan, doğum ağırlığı düşük olan, genel sağlık durumu etkilenmiş veya başka sebeplerden dolayı gelişiminde gerilik gözlemlenen/gözlemlenebilecek bebeklerin genel adına riskli bebek denir.

Sebepleri Nelerdir?

Düşük doğum ağırlığı, prematüre doğum, sepsis (ağır enfeksiyon), asfiksi: (havayolunun tıkanması, solunum bozuklukları), doğumsal anomaliler, genetik hastalık, solunum için yardımcı bir cihaz kullanımı gerektiyse, farmakolojik müdahale veya ameliyata alınması gerektiyse bebeğin sağlık durumu, büyümesi ve gelişimi etkilenmiştir.

Riskli bebeklerde izlem çok önemlidir. Bebeklerin yaşamlarındaki ilk bir yılı adeta bir binanın temeli gibidir. Gelişimde gerilik varsa yeni becerileri edinmek zorlaşacak ya da mümkün olmayacaktır. Erken dönemde bebeğin gelişimini takip etmek gerekmektedir. Genellikle riskli bebek doğum sonrası hastaneden çıkış yapmadan önce belirlenir.

Bebek Ne Kadar Etkileniyor?

Geçici hipoglisemi (kan şekerinin düşüklüğü) hafif risk olarak tanımlanır ancak uzamış bir hipoglisemi yüksek risk sınıfına girer. Oksijensiz kalma, ağır enfeksiyon ve 29 haftanın altındaki gestasyon yaşı (bir bebeğin anne karnında geçirdiği süre) riskin arttığını gösterir. Ancak özellikle nörolojik problemlerin 18-24.aylarda daha belirginleşeceği ve bulguların netleşebileceği unutulmamalıdır.

Hangi Durumlarda Bebek Takibi Gereklidir ve Erken Rehabilitasyon Gündeme Gelebilir?

Riskli bebeklerde erken rehabilitasyon kapsamında değerlendirmesi ve takip edilmesi gereken durumlar şunlardır:

Prematüre doğumlar (özellikle 1500 gr altı ve 32 hafta altı bebekler)
Perinatal asfiksi: Doğum öncesi, doğum sırasında veya doğumdan hemen sonra bebeğin yeterli oksijen alamaması durumu
Hipoksik iskemik ensefalopati: Oksijen ve kan akışının yetersizliği ile oluşan beyin hasarı
Periventriküler lökomalazi: Beyin beyaz cevher hasarı
İntraventriküler kanama: Beyin içindeki ventriküller içinde kanama
Respiratuar distres sendromu: Şiddetli solunum sıkıntısı
Hiperbilirübinemi: Sarılık
Viral enfeksiyonlar
Fetal alkol sendromuna sahip bebekler: annenin hamileliği sırasında alkole maruz kalması sonucu ortaya çıkan bir rahatsızlık
Kas tonusu bozuklukları (distoni, hipertoni, hipotoni)
Hidrosefali/ Mikrosefali: Beyinde aşırı sıvı birikmesi ile beyin basıncının artması/Baş çevresinin yaşına göre çok küçük olması durumu
Tekrarlayan nöbetler
İntrauterin gelişme geriliği: Anne karnındaki süreçte yaşanan gelişim geriliği
Periferal sinir lezyonları (brakiyal pleksus lezyonu): Beyin ve omurilik dışındaki bölgelerde yaşanan sinir tutulumları
Spina bifida: Omurga ve omuriliğin embriyonik dönemde tam kapanmaması sonucu doğumsal bir defekt (Daha detaylı bilgi için )
Kas iskelet sistemi anormallikleri (artrogripozis, tortikolis)
Neonatal ilaç geriçekilme sendromu: bebeğin anne karnındayken maruz kaldığı bazı ilaç veya maddelerin doğumdan sonra aniden kesilmesiyle ortaya çıkan yoksunluk
Gelişimi etkileyen kromozom anormalileri
Konjenital (doğumsal ya da doğuştan gelen) nedenlerden dolayı nörolojik problemleri olan bebekler

Riskli Bebeklerde Fizik Tedavi Değerlendirmesi

Unutulmamalıdır ki yapılan değerlendirmelerde gözlenen sonuçları çocuğun düzeltilmiş yaşına göre ele almalıyız. Prematüre doğumlarda çocuğun düzeltilmiş yaşından bahsedilir, çocuk erken de doğsa düzeltilmiş yaşı normalde doğması gereken gün üzerinden hesaplanır. 1 ay erken doğmuş bir çocuk dünyada geçirdiği 3 ay sonrasında düzeltilmiş yaşı 2 aylık olmalıdır. Bu durum 2 yaşına kadar süre için belirtilmelidir, sonrasında düzeltilmiş yaş kavramına gerek yoktur.

Nörogelişimsel değerlendirme bebek 2 aylıkken başlanabilir. 24 aylık olana kadar devam edilmelidir. İlk iki yıl önemli. Nörolojik, metabolik ve motor fonksiyon gibi başlıklarda anormallikleri belirlemek için bu takiplerden yararlanırız ancak iki yıl yine de yeterli olmayabilir.

APGAR skoruna doğum anında bakılır ancak bize olası etkilenim hakkında çok fazla bilgi verir.
Genel görünüm gözlenmelidir.
Gözlem ile ayrıca duyusal, kognitif (bilişsel), sosyal-emosyonel ve motor fonksiyonlara bakılır.
Refleksler değerlendirilmelidir. Derin tendon reflekslerine bakılabilir. Bazı ilkel reflekslere sahiptir yenidoğan bebek ancak zamanla bunların yerini istemli hareket almalıdır.
Kas kuvveti, eklem hareket açıklığı
Postür ve kas tonusu: hipotoni veya hipertoni varlığı değerlendirilebilir.
Motor fonksiyon değerlendirilmelidir.
Gelişimsel testler: Bayley testi (bilişsel gelişim testi), Alberta Infant Motor Scale, General Movements Assessment gibi değerlendirme yöntemleri kullanılabilir.

Erken Müdahale Programı Ne Demektir?

Erken müdahale ile normal gelişim yakalanmaya çalışılır. Normal gelişime sahip bebekler kendi başlarına spontan olarak birçok hareketi, değişik açılarda ve çoklu tekrar yaparak istemeden de olsa deneyimlerler. Eğer bir bebek hareketi kendi başına kolayca yapıp deneyemiyorsa beyin gelişimi etkilenebilir. İnsan beyni, beyin hücrelerinin arasındaki iletişim ne kadar çok ise o kadar gelişmiştir. Bu iletişimi oluşturan şey sinapslardır. Sinaps oluşumunun artması için tekrar sayısının oldukça yüksek olması gerekir.

Ayrıca vücut sistemlerinin gelişimi birbiriyle olan etkileşim ile desteklenir. Örnek verecek olursak kas iskelet sistemi problemi yaşayan bir çocuk oturmada zorluk yaşarsa etrafındaki nesneleri inceleyemeyecek, emeklemede sorun yaşarsa nesnelerin yakınlaşıp uzaklaşmasını deneyimleyemediği için görme duyusunun gelişimi baltalanmış olacak ve beyin koordinasyon gelişimi de sekteye uğrayacaktır. Bu dönemde yapılacak müdahaleler birçok vücut sistemine yardımcı olabilir.

Normal gelişimi yakalayabilmek için ise çeşitli yaklaşımlar bulunmaktadır. Bebeğin ihtiyacına göre solunum fizyoterapisi, nörogelişimsel tedavi (bobath), vojta gibi yöntemler kullanılabilir. Fizik tedavi randevuları hakkında bilgi almak için bize ulaşın.

Aileler İçin Öneriler

Uygun ev ortamının varlığı (bebeğin bulunduğu odada çok fazla eşya bulundurulmamalı, oda ısısı 22-24°C olarak sağlanmalı, oda güneş görmeli, sık havalandırılmalı, yatak anne odasında yer almalı, evde kesinlikle sigara içilmemeli)

Ten tene temas bebeğin gelişimi için oldukça gereklidir.

Beslenmenin yeterli olması çok önemli. Hipoglisemiden kaçınılmalı.

Önemli hastalık bulgularını tanıyabilme (ateş, iyi emmeme, kusma, ishal, sarılık, uykuya meyil, vb.)

Uyarı işaretleri:

Emme güçlüğü, sık kusma, kilo alamama.
Aşırı uyuma, uyandırılamama veya sürekli huzursuzluk.
Kaslarda aşırı gevşeklik veya sertlik, tek taraflı hareket kısıtlılığı, reflekslerin kaybı veya anormalliği.
Ses ve ışığa yanıt vermeme, göz teması kuramama, sürekli ağlama.
Hızlı veya zor nefes alma, morarma, sürekli öksürük.
Sarılık, ateş, döküntü, dehidrasyon belirtileri (ağız kuruluğu, idrar miktarında azalma)

Çene Ağrısı ve Temporomandibular Eklem Disfonksiyonlarında Evde Fizik Tedavi Yaklaşımları

Günlük yaşamda işlerimizi yapmamızı zaman zaman engelleyebilen bir durumdur ağrı hissetmek. Özellikle stresli durumlarda, zor işler yaparken veya odaklanmışken bu his tetiklenebilir veya artabilir. Ağrıyı etkileyen faktörler birbiriyle etkileşime girer ve içinden çıkması zor bir durum olabilir. Bazen de kişi, durmaksızın da olsa belirli bir miktarda ağrı hissetmenin normal olduğunu ve bu durumun profesyonel destek almak için yeterli bir sebep olmadığını düşünebilir. Bu yazımızda ağrıdan çok kısa bahsedip, çene ekleminde hissedilen ağrı, çene ağrısının olası sebepleri, temporomandibular eklem disfonksiyonları ve çene ağrısına yönelik yapılan fizik tedavi yaklaşımları hakkında bilgilendirme yapacağız.

Ağrı

Ağrı vücudun bir alarm sistemidir. Bedenimizi koruyabilmek için hissederiz temel olarak. Anlık olaylara da tepki olarak hissedebiliriz (elimizin yanması gibi) ya da uzun süreli vücudumuza binen yüklere karşı da olabilir. Çeşitli sebeplerle uzun dönem ağrıya maruz kaldığımız zaman sinir sistemimiz hassaslaşabilir ve normal fonksiyonlarını yerine getirmekte zorlanabilir (uyku haline geçebilmek ya da sürdürebilmek gibi). Ağrı çeşitli sebeplerle ortaya çıkabildiği için detaylı olarak değerlendirilmesi ve altında yatan sebep için bir tedavi yaklaşımı tercih edilmesi gerekir.

Çene eklemi

Çene eklemi vücudun diğer eklemlerinden oldukça farklıdır. Konuşma ve çiğneme gibi işlevleri gerçekleştirebilmesi için hareket aralığı geniştir. Çene eklemine temporomandibular eklem de denir.

Eklemin özelliklerine bakacak olursak hem menteşe gibi hareket edebilen hem kayma hareketi yapabilen (rotasyon ve translasyon hareketleri), eklem sıvısı içeren ve eklem diski bulunan bir eklemdir. Alt çene kemiğinin kondili ile şakak kemiğinin eklem çukuru ve eklem çıkıntısı arasında, kulağın hemen önünde bulunur. Ligamentler ile eklemin hareketi sınırlanır ve ligamentler, kondilin hareketini sınırlayarak disk ile beraber hareket etmesini sağlar. Ayrıca ligamentler eklemin hareket ve pozisyonu ile ilgili bilgi iletişimine yardımcı olurlar (damar ve sinir yapısına sahiptirler). Eklem kıkırdağının yapısı bol lifli bağ dokusundan oluşur.

Eklemin hareketleri;

Açma ve kapama (depresyon, elevasyon)
Öne ve arkaya kaydırma (protrüzyon, retrüzyon)
Yanlara hareket (lateral deviasyon)

Temporomandibular eklem çene hareketleri için bir pivot noktasıdır, ancak hareketin kalitesine çevresindeki kas yapıları, dental arklar, hiyoid kemiğin yerleşimi, hiyoid kemiğini kürek kemiği ve sternuma bağlayan yapılar ve bu yapıları da boyun kaslarına bağlayan yapılar da etki eder.

Çene ağrısı olası sebepleri

Temporomandibular eklem disfonksiyonları
Temporomandibular eklemde maydana gelen dejeneratif değişiklikler
Ağız kapanış problemleri
Kas gerginlikleri
Servikal instabilite ve servikal arter disfonksiyonları
İnflamasyon
Enfeksiyon süreci
Neoplasm
Travma
Kırık
Stres

Çene eklemi değerlendirmesi

Çoğu insan diş sıktığının ya da belirli çene eklemi disfonksiyonlarının olduğunun bilincinde olmayabilir. Kişi rahatsızlık hissedebilir, ancak bunun kaynağı belirlenmediğinde problem tanımlanmamıştır. Kas iskelet sistemi problemleri özelinde konuşursak çene ağrılarına başka rahatsızlıklar eşlik edebilir ve tek bir bölgeyle sınırlı olmayan ağrı deneyimleri yaşatabilir. Bugünkü verilerle vücudun bir bütün olduğu ve fasyal bağlarla birbirine bağlandığını biliyoruz. Bu yüzden bir fizyoterapistin yaptığı değerlendirme çok kıymetlidir.

Değerlendirme;

Fizyoterapistin gözlemi ile başlar. Kişinin spontan çene hareketlerini inceler.
Ağrının değerlendirilmesi ile devam edebilir. Ağrının karakteristik özelliği, tedavi yaklaşımını oluşturmak için fizyoterapiste bilgi verir. Ağrının tetikleyici faktörleri, uykudan uyandırıp uyandırmadığı gibi sorular hastaya sorulabilir.
Ağız içi muayene dahil edilebilir. (Hasta, ayrıca bir diş hekimi muayenesine de yönlendirilebilir.)
Kas iskelet sistemi muayenesi de oldukça önemlidir. Çevre yapılar da değerlendirerek altta yatan ya da eşlik eden sebepler göz önünde bulundurulmalıdır.

Temporomandibular eklem disfonksiyonları

Temporomandibular eklem disfonksiyonunu (TMD), genel olarak etkileyen faktörler; eklem yapılarına ve çiğneme kaslarına yüksek oranda yapılan mekanik yük ve bozulmuş eklem hareketleridir. TMD eklem diskinin ve çene kaslarının konumunda ya da yapısında meydana gelen bozukluklar ya da anormallikler ile karakterizedir.

Kas iskelet sistemi kaynaklı (eklem veya kas), dejeneratif değişikler ile ya da psikolojik faktörlerin etkisi ile ortaya çıkabilir. Psikolojik faktörler arasında bruksizm (diş sıkma, diş gıcırdatma) ya da tırnak yeme gibi durumlar yer alabilir.

Temporomandibular eklem disfonksiyonları yaşayan kişilerin çoğunluğunun 20-40 yaş arasında olduğu ve ortalama 3 kişiden birinin TMD ilişkili semptomları olduğu belirtiliyor.

Belirti ve semptomlar;

Çiğneme kaslarında, temporomandibular eklem ve çevresinde ağrı
Eklemden gelen “klik” sesi (tek ya da çift taraflı)
Çiğneme güçlüğü, yutma problemleri
Ağız açıklığında azalma, alt çene kemiğinin hareketlerinde sapma, kayma veya kilitlenme
Bunlara eşlik eden semptomlar olarak;
- Baş ağrısı,
- Baş dönmesi,
- Yüz ağrısı,
- Kulak ağrısı,
- Şakak bölgesinde ağrı,
- Dişlerde aşınma sayılabilir.

Önemli: Ağrısız aktif ağız açıklığı 35-40 mm, lateral deviasyonlar için 7 mm’nin altında olmamalıdır.

Temporomandibular eklem disfonksiyonlarında en çok karşılaşılan semptom ağrıdır. Kas ya da eklem kaynaklı olabilir.

Fizik Tedavi Yaklaşımları ve Evde Fizik Tedavi

“Eve Fizyoterapist Çağırmak Neden Mantıklı?” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Terapötik egzersiz

Beyne giden duyusal girdiyi eklem pozisyon hissine etki eder.
Olası enfeksiyonu ya da doku basıncındaki artışı azaltır.
Gergin olan kasları gevşetmek için reçete edilir.
Hareket açıklığını artırmak için güzel bir yöntemdir.
Kasların koordinasyonunu ve güçlendirmesini ve gelişimi sağlar.
Dokuların onarımını iyileştirir ve doku yenilenebilmesini teşvik eder.
Normal işlevi geri kazanmayı amaçlar.

Manuel terapi

Mobilizasyon ve manipülasyon yöntemleri içerir.
Mobilizasyon, genellikle farklı genliklerde eklem içi hakerete neden olan düşük hızla pasif olarak hastaya yapılan bir işlemdir.
Hareket kabiliyeti sekteye uğramış bir eklemde doğru teknik ile yapılan eklemin duyu hissi ve doğru hareket hissinin beyne iletilmesinde oldukça faydalıdır.
Kasların gevşemesine yardımcı olmak için yine tercih edilen bir yöntemdir.

Kuru iğneleme

Kaslardan alınan gevşeme cevabı için güzel bir yöntemdir. Kısa sürede gevşeme sağlaması açısından sık tercih edilir.

Elektroterapi stimülasyonları

Ağrı yönetimi için kullanılan yöntemlerden biridir.

Sık Sorulan Sorular

S: Çene eklemi ağrısı diş hekimi mi, fizyoterapist mi, KBB uzmanı mı bakar?

C: En tercih edilen yöntem ortak bir ilerleme olabilir ancak sorunun kaynağı belirlendikten sonra fizyoterapist ile çalışmayı tercih edebilirsiniz.

S: Çene eklemindeki ağrı baş ağrısı yapar mı?

C: Evet yapabilir. Özellikle diş sıkma problemleri ile birlikte şakak bölgesinde ağrı yaşanma ihtimali artar.

S: Stres çene eklemi sorunlarını artırır mı?

C: Evet, stres çene ekleminde ağrı yaşamanın ana sebeplerinden biridir. Ağrı mekanizmalarını incelediğimizde kişinin duygu durumunun etkili bir faktör olduğunu görmekteyiz.

Menopoz Döneminde Fizik Tedavi ve Egzersizin Önemi: Doğal ve Etkili Bir Rehber

Kadın bedeni erkek bedeninden oldukça farklıdır. Kadının yaş almasıyla birlikte vücudunda meydana gelen değişiklikler de bu farklılıklardan biridir. Menopoz, Dünya Sağlık Örgütü tarafından kadın yaşamının doğal ve kaçınılmaz bir evresi olarak tanımlanır. Ortalama 51 yaş civarında başlayan bu süreç, beklenen yaşam süresinin (74 yıl) neredeyse üçte birini oluşturur.

Menopoz bir anda gerçekleşen bir olay değildir. Perimenopoz, menopoz ve postmenopoz dediğimiz evreleri vardır ve yaklaşık 5-8 yıl arasında geçiş sağlanır. Bu geçiş kolay olmayabilir. Bu süre boyunca kadının yaşadığı zorluklar göz ardı edilmemelidir. Kişi hayattan aldığı keyfi ve yaşam kalitesini kötü etkilememesi için profesyonel destek alabilir. Bu yazıda, menopoz semptomları, hormon tedavisinin olası riskleri ve özellikle egzersizin önemini ve evde fizik tedavinin avantajlarının bu dönemdeki rolü hakkında bir bilgilendirme yapmış olacağız.

Menopozda Vücudunuzda Neler Değişiyor ve Menopoz Belirtileri Nelerdir?

Menopoz, kadınlarda doğurganlık döneminin sona erdiği, yumurta üretiminin durduğu ve östrojen hormonunun önemli ölçüde azaldığı fizyolojik bir süreçtir. Östrojen, kemik yoğunluğunu koruma, cilt elastikiyetini sağlama ve sinir sistemi üzerinde olumlu etkileri olan bir hormondur. Azalmasıyla birlikte vücutta çeşitli semptomlar ortaya çıkar. Herkes için bu süreç aynı olmasa da yaygın menopoz semptomları şunlardır:

Sıcak basmaları ve gece terlemeleri
Eklem ağrıları ve kas zayıflığı
Osteoporoz (kemik erimesi) riskinde artış
Denge problemleri ve düşme riski
İdrar kaçırma sorunları
Uyku bozuklukları ve kronik yorgunluk
Ruh hali değişimleri, anksiyete ve depresyon
Cinsel işlev bozuklukları (vajinal kuruluk, ağrılı ilişki)

Menopozun En Yaygın Tedavisi Nedir?

Menopoz semptomlarını hafifletmek tedavinin temel amacıdır. Uzun yıllar Hormon Replasman Tedavisi (HRT) tercih edilmiştir. Ancak, yapılan geniş çaplı çalışmalar HRT’nin meme kanseri, kalp hastalığı ve felç riskini artırabileceğini göstermiştir. Belirli bir yaşın üzerindeki insanlarda zaten eşlik eden belirli rahatsızlıklar olabileceğini de göz önünde bulundurduğumuzda alternatifler aramak oldukça beklenen bir arayıştır.

Neden Egzersiz ve Evde Fizik Tedavi?

HRT’ye güvenli bir alternatif arayan kadınlar için düzenli egzersiz ve fizik tedavi son derece etkili bir seçenektir. İlaç kullanımı gerektirmeyen bu yöntemin, menopoz döneminde faydaları şunlardır:

Kemik Yoğunluğunu Korur: Direnç egzersizleri, osteoporoz riskini azaltır.
Kas Gücünü Artırır: Günlük aktiviteleri kolaylaştırır ve yaşam kalitesini yükseltir.
Dengeyi Geliştirir: Düşme ve kırık riskini minimize eder.
Eklem Esnekliğini Korur: Ağrı ve sertlikleri azaltır.
Stresi Azaltır: Endorfin salgılanmasını sağlayarak ruh halini iyileştirir.
Uyku Kalitesini Artırır: Daha derin ve dinlendirici bir uyku sağlar.
Sıcak Basmalarını Hafifletir: Vücut ısı regülasyonunda rol oynar.

Evde Fizik Tedavi Nasıl Bir Avantaj Sağlar?

“Eve Fizyoterapist Çağırmak Neden Mantıklı?” adlı makalemizi de inceleyebilirsiniz. Menopozda evde fizik tedavi başlığı içerisinde değerlendirirsek kısaca;

Bir kadının hayatının azımsanmayacak kadar uzun bir döneminde tedavinin etkinliği ve düzenli olabilmesi için egzersiz yapma alışkanlığının kazanılması ve sürekliliğin sağlanması gerekir. Yapılabilir hedefler ile konforunu koruyarak tedaviye katılım sağlaması tedavinin etkinliğini arttırır.
Kişi herhangi bir kliniğe gidip gelmenin yaratacağı zorluğu, stresi ve zaman kaybını yaşamak zorunda kalmaz.
Yapılan egzersizden veya yapılan fizik tedavi yaklaşımlarından sonra dinlenmek daha kolaydır.
Özellikle kış aylarında kalabalık ortamlarda grip gibi bulaş riski olan hastalıklara oluşabilecek maruziyeti azaltır.

Menopoz Döneminde Fizik Tedavi Nasıl Bir Faydaya Sahiptir ve Evde Fizik Tedavi ile Uygulanabilecek Yöntemler

Fizik tedavi, menopoz sürecine bütüncül bir yaklaşım getirir. Sadece spesifik bir semptomu hedeflemek yerine, genel sağlığı iyileştirmeye odaklanır. Evde fizik tedavi ile ev koşullarında da fizyoterapist eşliğinde rahatlıkla uygulanabilecek bu yöntemlerden bazıları şunlardır:

Pelvik Taban Egzersizleri: İdrar kaçırma sorunlarını azaltmak ve pelvik taban kaslarını güçlendirmek için düzenli olarak yapılmalıdır.
Esneklik ve Germe Hareketleri: Eklem hareket açıklığını artırarak ağrıları hafifletir.
Denge Egzersizleri: Tek ayak üstünde durma gibi basit hareketlerle dengeyi geliştirir.
Aerobik Egzersizler: Haftada 3-4 gün 30 dakikalık tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklet, kalp sağlığını korur ve sıcak basmalarını azaltır.
Nefes Çalışmaları ve Meditasyon: Stresi yönetmede, anksiyeteyi azaltmada ve uykuya dalmada oldukça etkilidir.

Kapsamlı ve Bireyselleştirilmiş Bir Yaklaşım

Başarılı bir menopoz yönetimi için en önemli nokta, kişiye özel bir plan oluşturulmasıdır. Her kadının semptom şiddeti ve fiziksel kapasitesi farklıdır. Bu nedenle, bir fizyoterapist eşliğinde, kişinin ihtiyaçlarına uygun hazırlanmış bireyselleştirilmiş egzersiz programları en ideal sonucu verir.

Menopozda Yaşam Kalitesini Artıracak Ek Öneriler

Dengeli Beslenme: Kalsiyum, D vitamini ve fitoöstrojen içeren besinler tüketin.
Kaliteli Uyku: Düzenli bir uyku rutini oluşturun ve uyku hijyeninize dikkat edin.
Stres Yönetimi: Yoga ve meditasyonu hayatınızın bir parçası haline getirin.
Sosyal Destek: Aile ve arkadaşlarla iletişimi güçlü tutun, sosyal aktivitelere katılın.

Önemli Uyarı: Doktorunuza Danışın

Unutmayın, herhangi bir yeni egzersiz programına başlamadan önce, özellikle de kalp hastalığı, yüksek tansiyon, osteoporoz veya eklem probleminiz varsa, mutlaka doktorunuza veya bir fizyoterapiste danışın. Size en uygun ve güvenli programı onlar belirleyecektir.

Sonuç

Menopoz bir hastalık değil, yaşamın doğal bir parçasıdır. Fizik tedavi ve düzenli egzersiz, bu dönemi daha rahat, sağlıklı ve konforlu geçirmenizi sağlayan, kanıta dayalı, güvenli ve yan etkisiz bir yöntemdir. Vücudunuzu dinlemeyi öğrenin, ihtiyaçlarınıza kulak verin ve profesyonel destek alarak menopoz sürecinizi kendi kontrolünüzde yönetin. Sağlıklı ve aktif bir yaşam için ilk adımı bugün atın!

Menopoz semptomlarını hafifletmek ve günlük hayatta yaşadığınız zorlukları kolaylaştırmak için profesyonel bir ekiple çalışmak ister misiniz? İstanbul Evde Fizik Tedavi olarak, uzman fizyoterapistlerimizle ev konforunda hizmetinizdeyiz. Bize ulaşın ve size özel bir program için randevu almayı unutmayın.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

S: Menopoz döneminde egzersiz yapmak güvenli mi?

C: Evet, genellikle çok güvenlidir. Ancak altta yatan herhangi bir sağlık sorununuz varsa, programa başlamadan önce mutlaka doktorunuzla görüşmelisiniz.

S: Haftada kaç gün egzersiz yapmalıyım?

C: Haftada en az 3-4 gün, ortalama 30-45 dakika orta şiddette egzersiz (yürüyüş, yüzme vb.) önerilir. Dirençli egzersizler ise haftada 2-3 gün yapılabilir.

S: Egzersiz sıcak basmalarını gerçekten azaltır mı?

C: Evet, düzenli aerobik egzersiz, vücudun ısı regülasyon mekanizmalarını daha verimli çalıştırarak sıcak basmalarının sıklığını ve şiddetini azaltmaya yardımcı olur.

Yazar arşivi Nur